Xử Lý Nước Thải Y Tế – Quy Trình, Công Nghệ Và Hệ Thống
Tìm hiểu xử lý nước thải y tế tại bệnh viện, phòng khám: nguồn phát sinh, thành phần ô nhiễm, quy trình, công nghệ, khử trùng và thiết kế hệ thống phù hợp nhất.
Nước thải được xả ra từ các trung tâm y tế, bệnh viện là loại nước thải đặc thù khác biệt so với các loại nước thải của các ngành nghề khác. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu khái niệm về nước thải y tế là gì cũng như những thông tin liên quan khác như thành phần có trong nước thải, tiêu chuẩn của nước thải cơ sở y tế được căn cứ theo tài liệu quy chuẩn nào của bộ tài nguyên môi trường, mời các bạn cùng tham khảo bài viết dưới đây.
Vậy nước thải y tế là gì, phát sinh từ đâu, thành phần nước thải y tế gồm những gì và quy chuẩn xử lý nước thải y tế được áp dụng ra sao? Hãy cùng Công ty Môi Trường Sài Gòn SGE tìm hiểu các thông tin cần thiết dưới đây.

Nước thải y tế là nước thải phát sinh tại bệnh viện, trung tâm y tế, phòng khám, cơ sở xét nghiệm và các cơ sở khám chữa bệnh. Nước thải xuất hiện trong hoạt động thăm khám, điều trị, xét nghiệm, vệ sinh dụng cụ y tế, phẫu thuật và các hoạt động sinh hoạt hằng ngày như nấu ăn, tắm giặt, tẩy rửa, vệ sinh của y bác sĩ, bệnh nhân, người nhà.
Đặc thù của các cơ sở y tế là có nhiều nguồn thải khác nhau, một số có khả năng chứa tác nhân gây bệnh hoặc hóa chất chuyên dụng. Vì vậy, cần nhận diện và quản lý từng nguồn ngay từ khâu thu gom.

Bệnh viện đa khoa thường có nhiều nguồn thải và biến động lưu lượng lớn hơn; phòng khám và trung tâm xét nghiệm thường có quy mô nhỏ hơn nhưng vẫn có thể phát sinh hóa chất hoặc nguồn thải đặc thù. Với xử lý nước thải y tế phòng khám nha khoa, cần chú ý nước súc rửa, vệ sinh dụng cụ và các vật liệu phát sinh từ điều trị răng miệng. Thành phần và giải pháp thu gom phải xác định theo hoạt động thực tế của từng cơ sở.
Thành phần nước thải y tế có thể gồm chất hữu cơ, chất dinh dưỡng, chất rắn lơ lửng, vi sinh vật gây bệnh, hóa chất y tế và các chất đặc thù. Các chỉ tiêu thường quan tâm gồm BOD, COD, TSS, sunfua, amoni, nitrat, phosphat, dầu mỡ và chỉ tiêu vi sinh.
| Nhóm chất ô nhiễm | Đặc điểm / nguồn phát sinh |
|---|---|
| Chất hữu cơ (BOD, COD) | Phát sinh từ chất thải sinh hoạt, thực phẩm, dịch sinh học và một số hợp chất hữu cơ trong hoạt động khám chữa bệnh. |
| Chất rắn lơ lửng (TSS) | Gồm cặn, hạt rắn và các tạp chất không hòa tan trong dòng nước thải. |
| Chất dinh dưỡng | Chủ yếu gồm amoni, nitrat, phosphat và các hợp chất chứa nitơ – photpho. |
| Vi sinh vật | Có thể gồm E. coli, Salmonella, tụ cầu, liên cầu, virus và ký sinh trùng tùy nguồn phát sinh. |
| Hóa chất và dược phẩm | Có thể phát sinh từ chất khử trùng, chất tẩy rửa, thuốc, hóa chất xét nghiệm và hoạt động điều trị. |
| Thành phần đặc thù | Có thể gồm một số kim loại hoặc chất phóng xạ nếu cơ sở y tế có hoạt động chuyên môn liên quan. |
Không phải mọi mẫu nước thải y tế đều có đầy đủ các thành phần nêu trên. Nồng độ thực tế phụ thuộc loại hình khám chữa bệnh, nguồn thu gom, mức sử dụng hóa chất và quy mô cơ sở. Việc thiết kế hệ thống cần dựa trên kết quả khảo sát, lấy mẫu và phân tích thay vì dùng một giá trị giả định chung.

Nước thải bệnh viện, trung tâm y tế và phòng xét nghiệm nếu xả thẳng ra môi trường chưa qua xử lý phù hợp có thể làm ô nhiễm nước, đất và làm tăng nguy cơ phơi nhiễm của cộng đồng. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc thành phần chất thải, nồng độ, thời gian tiếp xúc và đường phơi nhiễm.
Nước thải y tế có khả năng chứa các vi sinh vật gây bệnh như trực khuẩn mủ xanh, tụ cầu vàng, E. coli, Salmonella và những tác nhân sinh học khác. Khi nguồn nước bị ô nhiễm và con người tiếp xúc trực tiếp hoặc sử dụng không an toàn, nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng, bệnh đường tiêu hóa có thể tăng lên. Không nên suy luận rằng mọi bệnh truyền nhiễm đều lây lan qua nước thải; nguy cơ phải xem xét theo tác nhân và đường phơi nhiễm cụ thể.
Ngoài tác nhân sinh học, một số hóa chất độc hại từ hoạt động khám chữa bệnh hoặc xét nghiệm có thể gây tác động bất lợi nếu tiếp xúc ở liều lượng và thời gian đủ lớn. Vì vậy, hệ thống xử lý nước thải y tế là một khâu quan trọng nhằm kiểm soát và giảm thiểu nguy cơ phát tán ô nhiễm.
Nếu nước thải y tế chưa đạt yêu cầu xả vào sông, hồ, kênh rạch, chất hữu cơ có thể làm tăng nhu cầu oxy của nguồn nước và ảnh hưởng đến tôm, cá cùng các sinh vật thủy sinh. Nitơ và photpho dư thừa có thể góp phần gây phú dưỡng; hóa chất và những chất khó phân hủy có nguy cơ ảnh hưởng đến nước mặt, đất hoặc nước ngầm tùy điều kiện phát tán. Vì vậy, việc thu gom và xử lý trước khi xả thải cần được kiểm soát thường xuyên.
>> Xem thêm về các quy trình và công nghệ xử lý nước thải bệnh viện tiết kiệm và chu yên nghiệp nhất.

Phần quy chuẩn cần đối chiếu cả văn bản chuyên ngành trước đây và quy định mới. QCVN 28:2010/BTNMT được ban hành cùng Thông tư 39/2010/TT-BTNMT và là tài liệu quan trọng về nước thải y tế. QCVN 40:2025/BTNMT, ban hành kèm Thông tư 06/2025/TT-BTNMT, có hiệu lực từ 01/09/2025 và thay thế QCVN 28:2010/BTNMT theo quy định về chuyển tiếp và lộ trình áp dụng. Việc xác định giới hạn cụ thể phải kiểm tra hồ sơ pháp lý, đối tượng và điều kiện xả thải.
Theo QCVN 28:2010/BTNMT, nước thải y tế phải được xử lý và khử trùng trước khi xả ra môi trường. Quy chuẩn quy định các thông số như pH, BOD5, COD, TSS, sunfua, amoni, nitrat, phosphat, dầu mỡ, tổng coliforms và một số vi sinh vật gây bệnh; chỉ tiêu phóng xạ áp dụng đối với cơ sở có sử dụng nguồn phóng xạ.
Đối với các thông số có áp dụng hệ số, quy chuẩn sử dụng công thức Cmax = C × K, trong đó C là giá trị tại bảng quy chuẩn và K là hệ số theo quy mô, loại hình cơ sở. Một số chỉ tiêu như pH và các thông số vi sinh được áp dụng hệ số K = 1. Cột A/B phụ thuộc tính chất nguồn tiếp nhận theo hệ quy chuẩn này.
Để giữ thông tin tra cứu của bài cũ, có thể nêu ví dụ các giá trị C trong QCVN 28:2010/BTNMT (không tự động xem là giới hạn hiện hành cho mọi cơ sở):
| Chỉ tiêu | Đơn vị | Cột A | Cột B |
|---|---|---|---|
| pH | – | 6,5–8,5 | 6,5–8,5 |
| BOD₅ (20°C) | mg/L | 30 | 50 |
| COD | mg/L | 50 | 100 |
| TSS | mg/L | 50 | 100 |
| Amoni (tính theo N) | mg/L | 5 | 10 |
| Tổng Coliforms | MPN/100 mL | 3.000 | 5.000 |
Lưu ý: Bảng trên là dữ liệu của QCVN 28:2010/BTNMT để tham khảo lịch sử và trường hợp chuyển tiếp có đủ điều kiện. Khi áp dụng, phải đối chiếu toàn văn quy chuẩn, hệ số K và quy định pháp lý hiện hành.
Thông tư 06/2025/TT-BTNMT quy định hiệu lực QCVN 40:2025/BTNMT từ ngày 01/09/2025 và có điều khoản chuyển tiếp, lộ trình áp dụng. Đối với dự án xử lý nước thải mới hoặc cơ sở đang vận hành, không nên mặc định cùng một bộ giới hạn mà phải kiểm tra giấy phép môi trường, thời điểm thực hiện dự án, nguồn tiếp nhận và các điều khoản áp dụng. Các trường hợp đủ điều kiện chuyển tiếp có thể tiếp tục thực hiện theo quy chuẩn cũ trong thời hạn quy định; cần đọc trực tiếp Điều 3 và Điều 4 của Thông tư trước khi quyết định.
Nguồn tham khảo pháp lý: Thông tư 06/2025/TT-BTNMT (văn bản chính thức); QCVN 28:2010/BTNMT (trang tra cứu Thư Viện Pháp Luật).

Quy trình xử lý nước thải y tế phù hợp cần được lựa chọn dựa trên lưu lượng, thành phần ô nhiễm, yêu cầu chất lượng nước sau xử lý và điều kiện mặt bằng. Hệ thống thường kết hợp các công đoạn thu gom, tiền xử lý, điều hòa, xử lý sinh học, tách bùn, khử trùng và quản lý bùn thải.
Nước thải y tế → Thu gom và tiền xử lý → Bể điều hòa → Xử lý sinh học → Tách bùn → Khử trùng → Nước sau xử lý
Đây chỉ là sơ đồ tham khảo; thực tế có thể thêm các công đoạn hóa lý hoặc phân dòng, khử trùng riêng tùy kết quả khảo sát.

Không có công nghệ phù hợp nhất cho mọi nguồn thải; lựa chọn phải căn cứ nước đầu vào, hiệu suất yêu cầu và chi phí vận hành.
Nước thải y tế có nguy cơ chứa vi sinh vật gây bệnh nên khử trùng là công đoạn quan trọng. Có thể sử dụng hóa chất khử trùng hoặc tia UV tùy điều kiện thực tế. Hiệu quả phụ thuộc chất lượng nước trước khử trùng, thời gian tiếp xúc, liều lượng hoặc cường độ chiếu, phương pháp và chế độ vận hành. Không nên đánh giá khử trùng chỉ bằng việc có lắp thiết bị.
Hệ thống xử lý nước thải y tế có thể là công trình bê tông cốt thép, bồn lắp ghép hoặc cụm xử lý module. Bệnh viện lớn thường cần hệ thống thiết kế theo tải lượng, dự phòng và điều kiện hoạt động liên tục; phòng khám nhỏ hoặc nha khoa có thể lựa chọn quy mô phù hợp nhưng vẫn phải đáp ứng yêu cầu pháp lý, thu gom và xử lý.
Máy xử lý nước thải y tế thường là tên gọi của hệ thống tích hợp dạng bồn, cụm hoặc module, có thể bao gồm:
Không phải tất cả các module đều có cấu hình giống nhau. Cần yêu cầu thuyết minh công nghệ, lưu lượng thiết kế, cam kết thông số đầu ra theo điều kiện phù hợp và phương án bảo trì.
Đối với xử lý nước thải y tế phòng khám, các yếu tố cần đánh giá là lưu lượng ngày và giờ cao điểm, hoạt động chuyên môn, hóa chất sử dụng, vị trí lắp đặt và điều kiện đấu nối hoặc xả nước. Với xử lý nước thải y tế phòng khám nha khoa, cần lưu ý dòng súc rửa, nước vệ sinh dụng cụ và những chất thải chuyên ngành phải được phân loại và quản lý riêng. Module nhỏ gọn có thể là lựa chọn phù hợp sau khi xác định đúng nhu cầu.

Báo giá hệ thống xử lý nước thải y tế phụ thuộc lưu lượng xử lý, nồng độ chất ô nhiễm, yêu cầu đầu ra, công nghệ, vật liệu, thiết bị, mặt bằng, yêu cầu tự động hóa và chi phí bảo trì. Giá hệ thống xử lý nước thải y tế cần được xác định qua khảo sát và phương án công nghệ cụ thể, không nên chỉ so sánh chi phí đầu tư ban đầu.
Công ty CP Cơ khí & Công nghệ Kỹ thuật Môi Trường Sài Gòn tư vấn giải pháp xử lý nước thải cho các lĩnh vực, trong đó có bệnh viện, trung tâm y tế và phòng khám. Đội ngũ kỹ thuật hỗ trợ đánh giá nguồn thải, lựa chọn phương án theo điều kiện thực tế và yêu cầu vận hành. Để tìm hiểu giải pháp hệ thống xử lý nước thải y tế, vui lòng liên hệ Hotline: 0909.997.365 hoặc truy cập xulymoitruongsg.vn.
Như vậy,
Nước thải y tế phát sinh từ nhiều hoạt động chuyên môn và sinh hoạt, có thể chứa chất hữu cơ, chất rắn, hóa chất và vi sinh vật gây bệnh. Thu gom đúng nguồn, xác định thành phần ô nhiễm, lựa chọn công nghệ và khử trùng phù hợp là những yếu tố quan trọng để kiểm soát tác động môi trường. Các cơ sở cần kiểm tra quy chuẩn nước thải áp dụng theo hồ sơ pháp lý và lộ trình chuyển tiếp hiện hành.
CÔNG TY CỔ PHẦN CƠ KHÍ VÀ CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG SÀI GÒN
MST 0319028916 cấp ngày 27/06/2025 cấp bởi Sở Tài Chính TP HCM - Phòng Đăng Ký Kinh Doanh.
Đại diện pháp luật: TRẦN XUÂN PHÚC
Địa chỉ: 822/23/16 Hương Lộ 2, Phường Bình Trị Đông, TP Hồ Chí Minh, Việt Nam
Điện thoại: 0909.997.365
Email: xulymoitruongsg.vn@gmail.com